💥💥 KHÔNG ĐỂ NHỮNG “ĐIỂM NÓNG NHẬN THỨC” BỊ TẠO DỰNG TỪ NHỮNG KHOẢNG TRỐNG THÔNG TIN

Trong đời sống chính trị - xã hội hiện nay, dân tộc, tôn giáo và quyền con người không chỉ là những vấn đề thuộc phạm vi chính sách đối nội, mà còn là những lĩnh vực thường xuyên được sử dụng để tác động đến nhận thức xã hội, hình ảnh quốc gia và niềm tin của Nhân dân. Đặc biệt, sự phát triển của mạng xã hội, trí tuệ nhân tạo và các công nghệ đang làm thay đổi căn bản phương thức sản xuất, phát tán và tiếp nhận thông tin.

Điểm đáng chú ý là hoạt động xuyên tạc ngày nay không nhất thiết bắt đầu bằng một thông tin hoàn toàn bịa đặt. Tinh vi hơn, đó có thể là một sự việc có thật nhưng bị bóp méo ý nghĩa; một hạn chế có thật nhưng bị thổi phồng thành bản chất; một trường hợp cá biệt được nâng thành vấn đề phổ biến; một ý kiến riêng được khoác lên thành “tiếng nói của cộng đồng”. Mục tiêu cuối cùng là tạo ra khoảng cách giữa thực tế khách quan và nhận thức của công chúng về thực tế ấy.

💥 Từ một sự việc có thật đến một “sự thật được dựng lên”

Một trong những thủ đoạn phổ biến là lựa chọn những vấn đề nhạy cảm liên quan đến dân tộc, tôn giáo, đất đai, sinh kế, quyền tự do tín ngưỡng hoặc việc xử lý vi phạm pháp luật để tạo dựng câu chuyện theo hướng đối lập.

Công thức thường thấy là: chọn một vụ việc → cắt bỏ bối cảnh → gắn nhãn chính trị → khái quát hóa → kích thích cảm xúc → kêu gọi chia sẻ.

Một quyết định quản lý hành chính có thể bị diễn giải thành “hạn chế quyền”; một vụ xử lý vi phạm pháp luật có thể bị biến thành “đàn áp”; một tranh chấp dân sự có yếu tố tôn giáo có thể bị đẩy thành “xung đột tôn giáo”; một khó khăn của đồng bào dân tộc thiểu số có thể bị quy kết thành bằng chứng của “phân biệt đối xử”. Đây chính là sự đánh tráo nguy hiểm giữa hiện tượng và bản chất, cá biệt và phổ biến, quyền và việc lợi dụng quyền, sai phạm của cá nhân với chủ trương của Nhà nước.

Đáng chú ý, vấn đề dân tộc và tôn giáo có sức lan truyền cảm xúc rất cao. Chỉ cần một hình ảnh gây phẫn nộ, một đoạn video ngắn hoặc một câu chuyện chưa được kiểm chứng cũng có thể tạo ra phản ứng xã hội trước khi cơ quan chức năng kịp cung cấp đầy đủ thông tin. Khi đó, người ta không còn tranh luận về sự thật mà tranh luận dựa trên “cảm xúc cá nhân”.

💥 Không gian mạng đang làm thay đổi phương thức chống phá

Nếu trước đây thông tin xuyên tạc chủ yếu được phát tán qua một số kênh truyền thông, thì hiện nay mỗi tài khoản mạng xã hội có thể trở thành một “trạm phát”. Thông tin sai lệch có thể được sản xuất hàng loạt, cá nhân hóa và liên tục tái xuất hiện trên các nền tảng khác nhau.

Đặc biệt, AI và deepfake đang mở ra một cấp độ mới của thao túng thông tin. Công nghệ hiện nay có thể tạo hình ảnh, giọng nói, video và văn bản với độ chân thực cao; trong khi pháp luật Việt Nam năm 2026 đã phải đặt ra những cơ chế mới để phòng ngừa việc lợi dụng AI nhằm lừa đảo và thao túng nhận thức xã hội.

Điều này đặt ra một yêu cầu mới: không thể chỉ hỏi “thông tin này nói gì?”, mà phải hỏi “ai tạo ra, tạo ra bằng cách nào, dựa trên nguồn nào, nhằm tác động vào cảm xúc nào và được khuếch đại bởi mạng lưới nào?”.

Một thủ đoạn khác là tạo các tài khoản, trang, nhóm hoặc nhân vật có vẻ “độc lập”, sau đó liên tục lặp lại cùng một thông điệp dưới nhiều cách diễn đạt. Sự lặp lại khiến một thông tin chưa được kiểm chứng dần tạo cảm giác “ai cũng biết”, từ đó hình thành ảo giác về đồng thuận xã hội.

💥 Dân tộc, tôn giáo, nhân quyền: không thể để khoảng trống thông tin trở thành khoảng trống niềm tin

Đấu tranh với xuyên tạc trước hết phải bắt đầu từ làm tốt chính sách và giải quyết thấu đáo những vấn đề thực tế của Nhân dân. Bởi một hạn chế trong thực tiễn, nếu không được giải quyết, sẽ trở thành “mảnh đất” để thông tin sai lệch sinh sôi.

Việt Nam nhất quán khẳng định tôn trọng, bảo đảm quyền con người, trong đó có quyền tự do tín ngưỡng, tôn giáo; chính sách này được thể hiện trong Hiến pháp, pháp luật và được các cơ quan đối ngoại của Việt Nam tiếp tục khẳng định trong trao đổi quốc tế năm 2026. Điều quan trọng hơn cả là những nguyên tắc ấy đã được thể hiện bằng những kết quả có thể kiểm chứng trong đời sống: đồng bào các dân tộc được tạo điều kiện phát triển; người theo tôn giáo và người không theo tôn giáo bình đẳng trước pháp luật; các hoạt động tín ngưỡng, tôn giáo hợp pháp được tôn trọng; những vấn đề phát sinh được giải quyết công khai, đúng pháp luật, có lý, có tình.

Đối với Ninh Bình, yêu cầu này càng có ý nghĩa đặc biệt. Sau quá trình sắp xếp đơn vị hành chính, tỉnh bước vào một không gian phát triển mới với quy mô rộng hơn, địa bàn đa dạng hơn và những yêu cầu mới về quản lý dân tộc, tôn giáo. Tỉnh cũng xác định việc chủ động nắm tình hình dân tộc, tín ngưỡng, tôn giáo, nhất là ở địa bàn có đông đồng bào dân tộc thiểu số, đồng bào theo tôn giáo, là một nhiệm vụ quan trọng. Đây không đơn thuần là yêu cầu quản lý nhà nước. Nắm chắc cơ sở chính là chủ động ngăn chặn việc hình thành “điểm nóng nhận thức” từ những vấn đề nhỏ chưa được giải quyết hoặc những thông tin chưa được làm rõ.

💥 Phải chuyển từ “phản bác” sang “chủ động kiến tạo sự thật”

Một trong những hạn chế dễ gặp trong đấu tranh trên không gian mạng là chỉ phản ứng sau khi thông tin xuyên tạc đã lan rộng. Khi đó, cơ quan chức năng phải chạy theo tin giả, trong khi người tạo tin lại quyết định chủ đề và tốc độ cuộc tranh luận. Cơ quan chức năng cần chuyển mạnh sang phương thức “chủ động thông tin trước, giải thích trước, đối thoại trước”.

Với những vấn đề dân tộc, tôn giáo và nhân quyền nhạy cảm, thông tin chính thống phải nhanh, chính xác, dễ hiểu và có khả năng tiếp cận trực tiếp với người dân. Kinh nghiệm quản lý thông tin của Việt Nam cũng cho thấy việc rà quét, xác minh, xử lý tin giả cần đồng thời gắn với tuyên truyền, giáo dục kỹ năng nhận diện thông tin sai lệch và nâng cao “sức đề kháng” của người sử dụng mạng.

Đối với Ninh Bình, trong điều kiện thực hiện chính quyền địa phương 2 cấp, cần đặc biệt coi cấp xã, phường là tuyến đầu của công tác thông tin và dân vận trên không gian mạng. Cán bộ cơ sở phải không chỉ “nắm tình hình địa bàn” mà còn phải “nắm tình hình trên không gian số”; phát hiện sớm những vấn đề đang gây băn khoăn trong Nhân dân; giải thích kịp thời; đồng thời cung cấp thông tin để báo chí và hệ thống tuyên truyền có căn cứ phản hồi.

Mặt khác, phải phân biệt rõ phản biện chính sách, góp ý xây dựng với thông tin xuyên tạc, kích động. Không thể lấy danh nghĩa đấu tranh để né tránh những khuyết điểm trong thực tiễn; cũng không thể coi mọi ý kiến khác biệt là chống phá. Một nền quản trị có trách nhiệm phải đủ bản lĩnh để tiếp nhận góp ý đúng, sửa chữa hạn chế và kiên quyết xử lý hành vi cố ý bịa đặt, vu khống, kích động, xâm phạm lợi ích hợp pháp của Nhà nước, tổ chức và công dân.

💥 Sức mạnh lớn nhất vẫn là thực tiễn

Suy cho cùng, cuộc đấu tranh trên mặt trận thông tin không phải là cuộc đua xem ai nói to hơn, mà là cuộc cạnh tranh về độ tin cậy. Tin giả có thể tạo ra một làn sóng; nhưng chỉ sự thật mới có thể tạo ra niềm tin bền vững. Một video giả có thể gây phẫn nộ trong vài giờ; nhưng một chính sách đúng được thực hiện công bằng có thể củng cố niềm tin trong nhiều năm.

Bởi vậy, muốn làm thất bại những luận điệu xuyên tạc về dân tộc, tôn giáo và nhân quyền, không thể chỉ dựa vào kỹ thuật “gỡ tin”. Cần đồng thời làm tốt ba việc: giải quyết đúng những vấn đề thực tế của Nhân dân; cung cấp thông tin chính xác, kịp thời; xây dựng năng lực nhận diện và miễn nhiễm trước thao túng thông tin.

Trong kỷ nguyên AI, cuộc đấu tranh ấy sẽ ngày càng khó khăn. Nhưng cũng chính trong kỷ nguyên đó, một nguyên tắc càng trở nên rõ ràng: không có công nghệ nào thay thế được sức mạnh của sự thật; không có thuật toán nào bền vững hơn niềm tin của Nhân dân; và không một chiến dịch xuyên tạc nào có thể đứng vững lâu dài trước một thực tiễn được xây dựng bằng công bằng, pháp luật, trách nhiệm và sự đồng thuận xã hội. Đó mới là phương thức căn bản, lâu dài và thuyết phục nhất để bảo vệ nền tảng tư tưởng, bảo vệ khối đại đoàn kết toàn dân tộc và giữ vững ổn định chính trị - xã hội trong tình hình mới.

Tác giả: Khoa Nguyễn